Fotoğrafik İfade

Gözlerin işi bitti,
şimdi gidip yürek gücünle hallet
içinde hapsolmuş imajları,
azdıran sensin onları
ama hala ne olduklarını bilmiyorsun.
R. M. Rilke

İmge, hakikatin suretidir.
Körlüğümüzden aman bulup
ufacık bir parıltısını yakalayabildiğimiz hakikatin sureti…
Tarkovski

… “yaratıcılık hemen hemen her alanda (sinema, müzik, heykel, edebiyat vb.) ‘içinden doğduğu ortama ya da malzemeye direnişle, o malzemeyi’ aldatarak işliyor” diyor Baker. “Günümüzde” diye başlayan bu cümlede; aldatan-aldanan ilişkisi ile malzeme-ortam kavramları arasındaki ayrım önemli.
1(1)

Baker’e göre:
-Heykel, taşı aldatıyor
-Resim boyayı aldatıyor
-Edebiyat kitabı aldatıyor
-Sinema gözü aldatıyor..

Eğer böyle bir aldatma/aldanma sağanağı olduğunu kabul edeceksek, fotoğrafı da buna dahil edebilir miyiz? sorusuna belki de Sontag’ın şu görüşü bir cevap olabilir: “Fotoğraflar, salt gerçekliği kayda geçirmenin ötesinde, ‘gerçeklik’ fikrinin, gerçekçiliğin kendisini de değiştirmek suretiyle, şeylerin bizim gözümüze nasıl görüneceğinin ‘norm’u haline gelmişlerdir.”

2(2)

Bu aldatma sarmalından fotoğrafın, aldatan olmaktan nasıl kurtarılabileceğinin cevabını yine Baker’in imaj ve şema arasındaki ayrıma dikkat çektiği “Video yansıtmaz, ayna vazifesi görür” (3) ifadesinde buluyorum.

Tıpkı video’da olduğu gibi, ne görüyorum’un uzantısı olan Fotoğraf da: ‘belirli bir bakış açısından göstermek’ olan üretimi değil (şiddeti, ayrıcalığı, düşük konuşma yetisine haiz olanı, umulmuş olanı, pik noktaya yönelen her türden haberi, belgeseli, gösteriyi vb. esas alanı değil), ayna gibi dolayımsız olduğu zaman; diğer bir deyişle ‘göstermek için, başka bir şey yapmadan –yalnızca- kamerayı olan bitene yönelttiğinde’ aldatma/aldanma çemberinden çıkıp kendi olur.

Üzerine düşen ışığın tamamına yakınını yansıtan aynayı, yansıtma kavramından ayırıp saf bir gösteren haline dönüşebilmesi ise aynanın (aygıtın) ‘yönlendirilmeden’ olan bitene doğrultulmasıyla mümkün olabilir. Hastasını karşısındaki bir psikoterapist, hastasının döngüsüne girmeden (onunla tartışmadan, hastasının sözünü kesmeden, ona öğüt vermeden) bildirimde bulunmadan (yansıtmadan kaçınarak) ayna vazifesi görmeye devem ederse, bir süre sonra hastası içine dönüp, kendiyle yüzleşecek ve hastalığına sebep olan etmenlerin ipuçların vermeye başlayacaktır.

Hareket noktamız olarak en doğal aynayı seçtik, yani insanın karışmadığı saf haliyle doğada bulunan su yüzeyini/aynasını. Dünya döneli beri gökyüzünün ışığı denizlerde, göllerde, ırmaklarda, havuzlarda yansır; o zamandan beridir bulutlar ve gökyüzündeki kızartılar su yüzeylerine gece gündüz ters izlerini bırakır. Fakat, böylesi ters izlerde resim görmeyi başaranlar sadece duyumsayan canlılardır, en çok da gerçek suyu sudaki imgede bulunan gerçekdışı şeylerden ayırt etme yetisine sahip olan insandır (4) 

 

O halde, imge olan bitenin ifadesidir, imaj kendi değilken.. İmaj: hakikat olduğu iddiasıyla ortaya çıkan ya da imgenin kendine ait gözü yitirerek, aşırılığını dışa vurarak bakılma arzusunu dayatandır, pornografik bir imgedir. Biçimlendirilebilir olan yanılsamaya götürür. Öyleyse: görüntüler tarafından tuzağa düşmeden (5), kurnazlığa evrilmeden belki de bir kinok olmalı… (6)


(1) Baker U., Kitap Nedir, Sy.20, Virgül Dergisi, 2001
(2) Sontag S., Fotoğraf Üzerine, Sy. 106,  Agora Kitaplığı, 2008
(3) Baker U, Beyin Ekran, Sy.20, Birikim Yayınları, 2011
(4) Fink E., Bir Dünya Sembolü Olarak Oyun, Sy.106, Dost Kitabevi, 2015
(5) Lionel-Marie A., Sayag A., Brassai: No Ordınary Eyes, Hayward Gallery, 2001
(6) Petric V., Dziga Vertov: Sinemada Konstrüktivizm, Say.19, Öteki Yayınevi, 2000

* ‘Aldatmak’: karşısındakinin bilgisizliğinden yararlanarak onun üzerinden kazanç sağlamak, bir şeyin görünürdeki durumu veya niteliği hakkında yanlış bir kanı oluşturmak, ayartmak, kötü yola sürüklemek, baştan çıkarmak, ihanet etmek, oyalamak, avutmak anlamlarına geliyor.

(F): Fotoğrafı, fotoğraftan -büyük harfle- ayırt eden Barthes’dır.

Ve, not: Bu ‘anlama çabası’ sürer gider (conatus ilkesi gereğince)..

PDF_TR

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s